GTM (Global Traffic Manager)
GTM (Global Traffic Manager), TR7'nin DNS katmanında çalışan küresel trafik yönetimi modülüdür. TR7'yi, sorulan alan adları için yetkili (authoritative) bir DNS sunucusu hâline getirir; ancak sabit yanıtlar döndürmek yerine her sorguyu hedef adreslerin sağlığına, istemcinin konumuna ve veri merkezi metriklerine göre değerlendirerek en uygun yanıtı üretir.
Böylece trafik, istemci ilk bağlantısını kurmadan, DNS çözümleme anında doğru veri merkezine, yalnızca sağlıklı adreslere ve en uygun hedefe yönlendirilir. GTM; tek bir veri merkezinin ötesine geçen çok bölgeli, felaket kurtarmalı ve iş sürekliliği odaklı mimarilerin temelini oluşturur.
Modül Configuration Menu'de GTM sekmesinde (başlığı Global Traffic Management) yer alır. Her bağlantının ilk kararı DNS'te verilir; GTM bu ilk anı, kaynakların sağlığını ve başarımını sürekli izleyip yönlendirme kararına dönüştüren bir kontrol noktasına çevirir.
Yerel yük dengelemeden farkı
GTM, DNS katmanında çalışan ayrı bir üründür: yerel yük dengeleme (Load Balancer - ADC) bir veri merkezi içinde trafiği sunuculara dağıtırken GTM veri merkezleri arasında yönlendirir. İki ürün birlikte kullanıldığında, Datacenter modunda vService'lerin durum ve metrikleri de karar girdisi olarak kullanılır. Kayıtların gösterdiği adreslerin TR7 üzerindeki bir vService olması gerekmez; harici servisler de hedeflenir.
TR7 Ürünü
GTM (Global Traffic Manager), TR7'nin ayrı lisanslanan dört ürününden biri olan TR7 GTM (Global Traffic Manager) ürünüdür. Ürünler tek başına ya da paketler hâlinde lisanslanır; lisanslama ayrıntıları tr7.com üzerinde yer alır.
TR7 ürünleri: Load Balancer - ADC · WAF - WAAP · AGS - AAM · GTM (Global Traffic Manager)
Lisans ve yetki
Configuration Menu'deki GTM sekmesi, lisansta GTM modülü bulunan ve GTM alanında yetkisi olan kullanıcılara görünür; EAL modunda çalışan cihazlarda sekme bulunmaz. GTM ekranları GTM alanında tam yetki ister.
GTM (Global Traffic Manager) Nedir?
Klasik bir DNS sunucusu, bir alan adı için her zaman aynı statik yanıtı döndürür; hedef sunucu çökmüş olsa veya istemci dünyanın öbür ucunda olsa bile. GTM bu davranışı akıllı hâle getirir: yanıtı vermeden önce hedef adreslerin sağlığını denetler, istemcinin konumunu dikkate alır ve veri merkezlerinin anlık yükünü değerlendirir.
GTM üzerinde tanımlanan her DNS servisi, bir veya birden fazla alan adını (zone) barındırır; her alan adı da kendi DNS kayıtlarını taşır. Bir kayda birden fazla adres, her adrese bir sağlık koşulu (kayıt tablosunda HC kolonu), kayda bir dağıtım algoritması ve son çare olarak fail-safe adresler atanabilir. Sorgu geldiğinde GTM bu bilgileri birleştirerek yalnızca uygun adresleri döndürür.
Bu sayede GTM, DNS'i statik bir isim-adres eşleştiricisinden çıkarıp trafik yönlendirme ve iş sürekliliği kararlarının verildiği aktif bir katmana dönüştürür. Yapılandırmanın tamamı, sağlık senaryolarından yönlendirme kurallarına kadar, programlama, script veya betik bilgisi gerektirmeden web arayüzünden yapılır.
Yerel Yük Dengeleme ile Farkı
GTM ile yerel yük dengeleme (vService) farklı katmanlarda ve farklı anlarda karar verir; birlikte kullanıldıklarında birbirini tamamlar:
| Yerel Yük Dengeleme (vService) | GTM | |
|---|---|---|
| Kapsam | Bir veri merkezi içinde | Veri merkezleri arasında / coğrafi |
| Katman | Bağlantı ve uygulama (L4–L7) | DNS (isim çözümleme) |
| Karar anı | Bağlantı kurulduktan sonra | Bağlantı kurulmadan önce (DNS sorgusunda) |
| Hedef | Sunucular arası yük dağıtımı | Veri merkezleri / bölgeler arası yönlendirme |
TR7'de GTM
GTM, TR7 üzerinde yalıtılmış DNS servisleri olarak çalışır: bir cihazda birden fazla servis yan yana bulunur; her servisin kendi dinleyici adresleri, önbelleği, kaynak sınırları (QOS) ve log ayarı vardır. Servislerin karar verirken kullandığı tanımlar ise cihaz genelindedir: Remote Devices, Health Checks, Health Scenarios, Trigger Actions, Express Profiles ve DNS Forwarder Profiles bir kez tanımlanır ve bütün servislerde kullanılır.
Akıllı yönlendirme zorunlu değildir: GTM, ileri özelliklere ihtiyaç duyulmayan durumlarda standart bir yetkili DNS sunucusu olarak da çalışır. Alan adları ve kayıtlar tanımlanarak klasik DNS hizmeti verilir; sağlık duyarlı çözümleme, topoloji ve çok veri merkezli modlar yalnızca gerektiğinde devreye alınır.
Neden İhtiyaç Duyulur?
Tek veri merkezli ve statik DNS'e dayalı yapılar, ölçek ve süreklilik gereksinimleri arttıkça yetersiz kalır. GTM, bu sınırların her birine doğrudan yanıt verir:
| Zorluk | GTM ile çözüm |
|---|---|
| Tek veri merkezi, tek hata noktası | Çok veri merkezli DNS; bir merkez düştüğünde trafik otomatik olarak diğerine kayar. |
| Coğrafi gecikme (uzak kullanıcı) | İstemcinin ağına, ülkesine, kıtasına ya da ağ yakınlığına göre yönlendirme. |
| Elle DNS değişikliği yavaş ve hataya açık | Sağlık senaryolarıyla insan müdahalesi olmadan otomatik geçiş. |
| "Kör" DNS: sunucu çökmüş olsa da yanıt döner | Sağlık duyarlı çözümleme; yalnızca sağlıklı adresler yanıta katılır. |
| Bölgeler arası yük dengesizliği | Veri merkezi cihazının CPU / bellek / bant genişliği ya da bir vService'in istek, bağlantı, oturum ve sağlıklı Kurum Servisi sayısı metriklerine göre seçim. |
| Felaket anında kontrollü devir | Main DC / DR DC arasında otomatik aktif-pasif geçiş ve koşul ortadan kalkınca otomatik dönüş. |
Nasıl Çalışır?
Bir DNS sorgusu GTM'e ulaştığında, yanıt tek seferde değil bir değerlendirme zinciriyle belirlenir:
Bu değerlendirme sürekli yapılır: sağlık denetimleri ve metrikler değiştikçe yanıtlar güncellenir. Bir sağlık senaryosunun deaktivasyon ayarı Automatic ise koşullar normale döndüğünde senaryo kendiliğinden pasife döner, With Trigger ise dönüş ayrı bir doğrulama koşuluna bağlanır, Off ise senaryo düzenlenene kadar aktif kalır.
Yanıtın değişmesi ile devrin tamamlanması ayrıdır
GTM'in ürettiği yanıt geçiş kararıyla birlikte değişir; ancak istemciler ve ara çözümleyiciler önceki yanıtı kaydın TTL süresi boyunca önbellekte tutar. Gerçek devir, eski yanıtın TTL'i dolup yeni sorgu yapıldığında tamamlanır. Kayıt TTL'i varsayılan olarak 3600 saniyedir; hızlı devir gereken yapılarda kısa TTL (ör. 60–300 saniye) önerilir.
GTM, yönlendirmede iki tür yakınlık kullanır:
- Statik yakınlık: istemcinin ağı, ülkesi, kıtası veya ASN'i gibi sabit topoloji kurallarına göre; kurallar Negate ile tersine çevrilerek "bu kritere uymayanlar" biçiminde de yazılır. Her modda kullanılır.
- Dinamik yakınlık: istemciye ölçülen ağ başarımına göre (Number of Hops, MOS, Packet Loss, TTL). Yalnızca Datacenter modunda, Client Based veri merkezi seçiminde kullanılır; bu seçimde topoloji kuralları ve Total DCs to Select From sınırı uygulanmaz.
Çalışma Modları
Her alan adı, kayıtlarının nasıl çözümleneceğini belirleyen bir çalışma moduyla (alan adı formunda Default Mode) yapılandırılır; alan adının bütün kayıtları bu modu alır. Ayrıntılar için bkz. Domains › Çalışma Modları.
| Mod | Veri Merkezi Grupları | Davranış |
|---|---|---|
| Standalone | Tek (yerel) | Tek veri merkezi grubu; basit yetkili DNS'ten sağlık senaryolarına bağlı koşullu çözümlemeye ve fail-safe kayıtlarla yük devretmeye kadar esnek yapılandırma. |
| Disaster Recovery | İki (Main DC + DR DC) | Ana ve yedek veri merkezi arasında aktif-pasif otomatik geçiş. Geçiş koşulu kayıt başına seçilir: varsayılan Automatic (when no healthy primary records left) ya da bir sağlık senaryosu; koşul ortadan kalkınca yanıtlar Main DC'ye döner. |
| Datacenter | Bir veya daha fazla (DC № 1, DC № 2 …) | Veri merkezleri seçilen kaynağa göre sıralanır ve ilk Total DCs to Select From kadarının kayıtları yanıta katılır (Client Based hariç). |
Temel Yapı Taşları
GTM'in çalışma yapısı birbirine bağlı birkaç bileşenden oluşur. Aşağıdaki katmanlar birlikte sağlık duyarlı, konuma duyarlı DNS davranışını üretir:
Sorguların ulaştığı yetkili DNS dinleyicisidir; dinleyici adresleri, önbellek, QOS, sorgu loglaması ve isteğe bağlı forwarder burada tanımlanır. Bütün alan adları ve kayıtlar bir servise bağlıdır.
Servisin yetkili olduğu bölgedir. Her alan adı kendi çalışma modunu, veri merkezi grubu başına kayıt yönetim şeklini (Local / Express) ve DNSSEC, SOA seri biçimi ve slave sunucu ayarlarını bağımsız taşır.
Yanıtın üretildiği birimdir. Bir kayda birden fazla adres, her adrese bir HC koşulu (Static, Disabled ya da bir senaryo), kayda bir dağıtım algoritması, topoloji kuralları ve sağlık koşuluna bağlanmayan fail-safe adresler atanır.
Health Check hedeflerin ya da veri merkezlerinin durumunu ölçer; Health Scenario bu denetimleri AND / OR gruplarıyla (gerekirse UNLESS ile tersleyerek) tek bir karara indirger ve kayıtlardaki adresleri ile Disaster Recovery geçişini yönetir.
Diğer veri merkezlerindeki TR7 cihazlarının WAN/LAN erişimini, internet durumunu ve CPU, bellek, bant genişliği ile vService metriklerini toplar; her veri merkezi için otomatik sağlık denetimleri üretir.
Trigger Actions senaryo geçişlerinde harici bir HTTP(S) uç noktasını ya da Oracle veritabanını çağırıp yanıtını değerlendirir; Express kayıtları harici DNS sunucularından AXFR ile çeker; DNS Forwarder yetkili olunmayan sorguları varsayılan adreslere, isteğe bağlı olarak alan adı bazlı kurallara göre iletir.
İzleme ve Görünürlük
GTM'in kararları ve servislerin davranışı canlı ve geçmişe dönük olarak izlenir:
Bir DNS servisinin sorgu oranı, yanıt kodları, kayıt tipi, ülke, alan adı ve kayıt kırılımları, önbellek, gecikme, forwarder ve sistem metrikleri yedi görünüm sekmesinde toplanır.
Her alan adının sorgu, var olan / var olmayan ad ve kayıt tipi kırılımları ile her kaydın sorgu oranı kendi panosunda izlenir.
Ana sayfanın GTM sekmesi bütün servislerin toplamlarını dört alt sekmede gösterir; Left Monitor Panel'de GTM, GTM Domains ve GTM Records sekmeleri servisleri, alan adlarını ve kayıtları durumlarıyla listeler.
Sağlık denetimi ve senaryo durum değişiklikleri, kayıtların Disaster Recovery ve fail-safe geçişleri, AXFR işlemleri, tetik aksiyonları, veri merkezi erişim olayları ve kullanıcı işlemleri GTM Logs ekranında ve her nesnenin önizlemesindeki Log penceresinde izlenir.
Öne Çıkan Özellikler
Yönetim ve Operasyon
- Servisler yalıtılmıştır. Bir cihazda birden fazla DNS servisi çalışır; her servisin adresleri, alan adları, kayıtları, önbelleği ve kaynak sınırları yalnızca kendisine aittir.
- Karar tanımları paylaşılır. Remote Devices, Health Checks, Health Scenarios, Trigger Actions, Express ve DNS Forwarder profilleri cihaz genelinde bir kez tanımlanır ve bütün servislerde kullanılır.
- Mod alan adından gelir. Kaydın modu alan adının Default Mode ayarından alınır ve formda değiştirilemez; alan adının modu değiştiğinde bütün kayıtları yeni moda göre yeniden kurulur.
- Cluster davranışı. Servis, alan adı ve kayıt tanımları eş cihaza yansır; her cihaz sağlık denetimlerini ve kayıt durumunu kendisi hesaplar, bu nedenle listelerde ve önizlemelerde cihaz başına ayrı durum görülür.
- Yetki tek alandan gelir. GTM ekranlarının tamamı GTM alanında tam yetki ister; lisansta GTM modülü yoksa ekranlar açılmaz.
Kullanım Senaryoları
Çok veri merkezli yönlendirmeye ihtiyaç duyulmayan yapılarda standart yetkili DNS hizmeti verilir; sağlık senaryoları ve fail-safe kayıtlarla esnek, koşullu bir yapılandırma kurulur. Basit DNS ihtiyacından tek merkezli yük devretmeye kadar geniş bir aralık tek modda karşılanır.
İki veya daha fazla veri merkezine yayılmış hizmetlerde, veri merkezleri anlık yüke, bir vService'in metriklerine ya da istemci yakınlığına göre sıralanır ve seçilen sayıda veri merkezi yanıta katılır.
Ana veri merkezinde sağlıklı adres kalmadığında ya da seçilen senaryo aktif olduğunda yanıtlar yedek veri merkezine geçer; koşul ortadan kalkınca ana veri merkezine döner.
Kullanıcılar bulundukları ülke, kıta ya da ağa göre en uygun adrese yönlendirilerek gecikme azaltılır ve veri yerelliği sağlanır.
Mevcut DNS altyapısıyla birlikte çalışma: kayıtlar Express (AXFR) ile eşitlenir, yetkili olunmayan sorgular DNS Forwarder ile iletilir.
Nesne Modeli
TR7'nin GTM yapı taşları, sektörde yaygın kullanılan küresel sunucu yük dengeleme (GSLB) modeline karşılık gelir; yalnızca adlandırma TR7'ye özgüdür:
| TR7 nesnesi | Nedir | Sektör karşılığı |
|---|---|---|
| DNS Service | Sorguları dinleyen yetkili DNS dinleyicisi | GSLB listener / DNS listener |
| Domain | Servisin yetkili olduğu bölge | zone / wide IP |
| Record | Adresleri, algoritması ve koşullarıyla yanıt birimi | resource record / pool |
| Remote Device | Diğer veri merkezindeki TR7 cihazı | data center / site |
| Health Check | Hedefin ya da veri merkezinin durumunu ölçen denetim | monitor |
| Health Scenario | Denetimleri tek karara indirgeyen mantık | health rule / condition |
| Topological Selection | İstemci konumuna göre adres seçimi | topology / geo-routing |
Terminoloji
| Terim | Açıklama |
|---|---|
| DNS Service | Sorguların ulaştığı yetkili DNS giriş noktası. Bütün alan adları ve kayıtlar bir servise bağlıdır. |
| Domain | Servisin yetkili olduğu bölge (zone). Çalışma modunu (Default Mode), veri merkezi grubu başına kayıt yönetim şeklini ve DNSSEC / SOA / slave sunucu ayarlarını taşır. |
| Record | Yanıtın üretildiği birim; adresler, adres başına HC koşulu, dağıtım algoritması, topoloji ve fail-safe içerir. |
| Çalışma Modu | Alan adının kayıtlarını nasıl çözümleyeceği: Standalone, Disaster Recovery veya Datacenter. |
| Health Check | Hedeflerin ya da veri merkezlerinin durumunu ölçen periyodik denetim (TCP, HTTP(S), DNS, Ping, Oracle, Datacenter HC vb.). |
| Health Scenario | Sağlık denetimlerini AND / OR gruplarıyla (denetim başına UNLESS ile tersleyerek) tek bir karara indirgeyen mekanizma. |
| Trigger Action | Senaryo geçişlerinde harici bir HTTP(S) uç noktasını ya da Oracle veritabanını çağırıp yanıtını değerlendiren aksiyon profili. |
| Remote Device | Diğer veri merkezlerinin WAN/LAN erişimini ve kaynak metriklerini toplayan tanım. |
| Fail-Safe Record | Hiçbir aday adres kalmadığında döndürülen yedek yanıt. |
| Local / Express | Bir veri merkezi grubundaki kayıtların elle mi yönetildiği, yoksa harici DNS sunucusundan AXFR ile mi çekildiği. |
Bölümler
Servis, Alan Adı ve Kayıt Yönetimi
Veri Merkezi ve Sağlık Kararı
DNS Entegrasyonu
Tipik Kurulum Akışı
Çok veri merkezli bir GTM yapısı genellikle aşağıdaki sırayla kurulur:
